سعید حاتمی

هر چی من بگم: «هيچ احساس خاصی ندارم»، شما بگيد: «مگه می‌شه!؟» يه عده هم اين جمله رو سياسی می‌کنند! ولی باور کنيد امروز هم مثل بقيه روزهاست، فقط بعد از چند روز بارونی، امروز آفتابی شده.

طبق روال اين چند روز، صبح ساعت شيش رفتم که بخوابم ولی اينقدر خواب راجع به بلاگ‌نيوز ديدم که ساعت نه بيدار شدم. از چند ماه پيش به آقای علی‌محمدی قول ساختن بلاگ‌نيوز رو داده بودم ولی اينقدر کارها و مشکلات ديگه پيش اومد که تا حالا طول کشيده. البته اين وسواس لعنتی من تو کار باعث می‌شه به اين راحتی همچين پروژه بزرگ و تأثيرگذاری رو تموم نکنم. بيشترين زحمتش، طراحی سيستم مديريتش بود تا کار کردن اعضاء با اون راحت باشه. خلاصه من به عنوان مسئول فنی بلاگ‌نيوز، امروز بخش فارسی اون رو افتتاح آزمايشی می‌کنم تا اگر مشکل يا پيشنهادی بود، تو بخش‌های ديگه هم اعمال کنم. توضيحات بيشتر رو تو خودش پيدا می‌کنيد. اميدوارم کار کردن باهاش زياد پيچيده نباشه و بتونيد راحت به کار کردن باهاش عادت کنيد. لطفاً قبل از تبريک و خسته نباشيد و تعاريف معمول همين الان بريد بلاگ‌نيوز رو ببينيد و اگر نکته‌ای به نظرتون اومد حتماً مطرح کنيد.

حالا من هی بگم: «امروز هيچ فرقی با روزهای ديگه نداره»، شما بگيد: «امکان نداره!» از وقتی بيدار شدم فقط دارم نوشتاری (ايميلی) و گفتاری (تلفنی) جواب تبريکات دوستان رو می‌دم. از همه جالب‌تر ايميل تبريک آقای فرانتس بکن‌بائر بود. اولش باورم نشد، ولی خب ناسلامتی قراره سال ديگه موقع جام‌جهانی، براش مفت و مجانی کار کنم. يه کارت تبريک هم از طرف يه دوست خوب بلاگر به دستم رسيده که خيلی بامزه است.

با اينکه امروز «برای من هيچ فرقی با روزهای ديگه نداره»، ولی چند سال پيش تو همچين روزی خودم (حدود هيوده سال پيش) وبلاگم (همين پارسال، پيارسال) و بلاگ‌نيوز (از چند ساعت پيش) اختراع و در بعضی مواقع کشف شديم! جا داره همينجا از همه دوستان که تاحالا تبريک گفتند و بعد از اين خواهند گفت، تشکر کنم و متعاقباً تولدشون رو تبريک می‌گم! اگر می‌خواهيد به من هديه بديد تا خوشحالم کنيد، می‌تونيد با «بچه‌های موج پيشرو» همراه بشيد. بچه‌های «پرورشگاه مؤمن‌آباد بم» برای شروع سال تحصيلی احتياج به لوازم التحرير دارند و آقای سعيدی مثل هميشه برای اين کار پيش قدم شده، فقط مونده کمک‌های من و شما. برای شاد کردن بچه‌ها و من که تولدمه و امروز برام هيچ فرقی با روزهای ديگه نداره، فرصت رو از دست نديد.

آلمان به صورت ايالتی اداره می‌شه، ولی سياست‌های کلی کشور توسط حکومت مرکزی تعين می‌شوند. مردم در آلمان دو مرتبه برای تعيين حکومت رأی می‌دهند؛ يکبار به نمايندگان مجلس ايالتی و يکبار به نمايندگان کل آلمان. در هر مرتبه دو چيز انتخاب می‌کنند، يکی نماينده مجلس و ديگری حزب مورد علاقه‌شون. در پايان از هر منطقه يک نماينده مستقیم به مجلس راه پيدا می‌کنه که در کل ۲۹۹ نفرند. بقيه مجلس آلمان رو نمايندگان احزابی تشکيل می‌دند که بالاتر از پنج درصد آرا کسب کرده باشند. ترکيب حزبی مجلس هست که حکومت در آلمان رو تعيين می‌کنه، يعنی هر حزبی که اکثريت مطلق آرا (اينبار ۳۰۷ کرسی) رو بدست بياره، می‌تونه دولت تشکيل بده، در غيراين‌صورت برای رسيدن به حد نصاب آرا بايد با احزاب ديگه ائتلاف کنند. قبلاً در مورد روش حکومت در آلمان هم مطلبی نوشته بودم که خوندنش خالی از لطف نيست.

انتخابات سراسری آلمان هر چهار سال يکبار انجام می‌شه، و قرار بود انتخابات بعدی سال ۲۰۰۶ باشه، ولی چون حزب حاکم قدرت خودش رو در ايالت‌ها از دست داده بود و برای اجرای برنامه‌هاش دچار مشکل شده بود، تصميم به برگزاری انتخابات زودرس گرفت. البته اينکار از لحاظ قانونی امکان‌پذير نبود، مگر اينکه مجلس به دولت رأی عدم اعتماد بده، و دولت هم در مقابل مجلس رو منحل کنه. با اينکه اکثريت مجلس فعلی موافق دولت بودند، ولی در يک اقدام سياسی و از پيش برنامه‌ريزی شده با اين تصميم دولت همراه شدند تا به اصطلاح قانون رو دور بزنند. اين اقدام برای اولين بار در آلمان اتفاق افتاد و مخالفين زيادی داشت؛ چون اون رو مخالف قانون می‌دونستند. ولی دولت برای پيشبرد برنامه‌هاش احتياج به تأیيد مجدد از جانب مردم داشت و تنها راه اين ريسک بزرگ بود.

به دلايل زيادی از جمله بحران اقتصادی بعد از يازده سپتامبر ۲۰۰۱ و گرونی نفت و افزايش بيکاری و کمتر شدن در آمدها، محبوبيت حکومت که از ائتلاف دو حزب چپ (سوسيال دموکرات‌ها و سبزها) تشکيل شده، بين مردم کمتر شده و اکثر کارشناسان شکست اين احزاب رو پيش‌بينی می‌کردند. ولی در مقابل حزب رقيب راست (اتحاد دموکرات مسيحی و سوسيال مسيحی) برنامه اقتصادی قابل اعتمادی نداشتند و هرچه به زمان انتخابات نزديکتر می‌شديم و نقد برنامه‌ها بيشتر می‌شد، محبوبيت اتحاد اين دو حزب راستی بين مردم کمتر می‌شد.
نتايج قطعی انتخابات هم دقيقاً همين مسئله رو نشون داد. نمودار زير درصد رأی کسب شده بين احزاب رو مشخص می‌کنه.

احزاب قوی در آلمان (به ترتيب ايدئولوژی حزبی، از راست به چپ):

CDU/CSU (Union): دو حزب راست CSU (مخفف حزب سوسيال مسيحی) و CDU (حزب دموکرات مسيحی) Union رو تشکيل می‌دند. CSU تنها در ايالت بايرن فعاليت داره و سال‌هاست اونجا حکومت می‌کنه. در عين حال هفت ساله که نقش اپوزيسيون حکومت مرکزی رو ايفا می‌کنه. نامزد اصلی اين ائتلاف برای صدراعضمی خانوم مرکل هست. سياه رنگ مشخصه اين اتحاد به شمار می‌ره. با اينکه بيشترين آرا رو کسب کردند و قويترين فراکسيون در مجلس خواهند بود، ولی نتايج آرا براشون شکست بزرگی بوده؛ چون در حال حاضر نه به تنهايی نه با ائتلاف حزب همفکر خودشون (FDP) قادر به حکومت نيستند و بايد با يکی از احزاب چپ ائتلاف کنند.
FDP: مخفف حزب ليبرال دموکرات هست. برخلاف نام حزب، عملکرد اون هم‌راستا با دفاع از سرمايه‌دارن است و از احزاب راست محسوب می‌شه. همواره شريک اصلی Union بوده ولی برای حضور در حکومت حاضر به ائتلاف با احزاب چپ هم هست. رنگ زرد مشخصه اين حزبه. در اين انتخابات بين احزاب کوچک بيشترين رأی رو کسب کرده و اين يک پيروزی براشون محسوب می‌شه. البته اين پيروزی رو مديون ضعف برنامه‌های Union هستند، به طوريکه حدود يک ميليون و هفتصدهزار نفر از طرفداران Union به FDP رأی دادند. به احتمال زياد در حکومت آينده آلمان جای خواهد گرفت.
SPD: مخفف حزب سوسيال دموکرات هست. يکی از دو حزب بزرگ آلمان است که هميشه حکومت در دستان اين دو حزب راست و چپ بوده. SPD به رهبری آقای شرودر به عنوان صدراعضم آلمان هفت ساله که حکومت می‌کنه. رنگ اين حزب قرمز است. با این آرای کسب شده دومين فراکسيون قوی مجلس آلمان خواهند بود، ولی در صورتيکه خانوم مرکل برای کسب اکثريت کرسی‌ها در مجلس نتونه با يکی از احزاب چپ ائتلاف کنه، اين فرصت به آقای شرودر داده می‌شه.
Grüne: سبزها در اين هفت سال مؤتلف SPD بودند و به اصطلاح حکومت قرمز-سبز بوده. اقدامات اساسی که سبزها در اين چند سال کردند، در آلمان ماندگار خواهد بود. دغدغه اصلی اين حزب مشکلات محيط زيستی است و از لحاظ سياسی طرفدار صلح و گفتگو و تغييرات اجتماعی هستند. بزرگترين ضعف اين حزب نداشتن شعار و برنامه اقتصادی است و از اين جهت بين مردم عامی و همينطور سرمايه‌دارن محبوبيت کمی دارند. با اينکه اختلافات اساسی در زمينه محيط زيست و استفاده از انرژی هسته‌ای و سياست خارجی با راست‌ها دارند ولی به عنوان يک گزينه برای ائتلاف با Union و FDP بشمار می‌روند.
Linke.PDS: چپ‌ترين حزب قوی در آلمان محسوب می‌شند که از اتحاد حزب PDS (دموکرات سوسياليست) و جداشدگان SPD تشکيل شده‌اند. با اينکه از لحاظ فکری به SPD و سبزها نزديک هستند و می‌تونند با اون‌ها ائتلاف کنند تا حکومت کنند، ولی فعلاً تصميم گرفتند به عنوان اپوزيسيون باقی بمونند.

بررسی آرا در يادداشت بعدی ادامه خواهد داشت.

با گذشت ده روز از انتخابات در آلمان هنوز مشخص نيست چه کسی و چه حزبی حکومت آينده را بدست خواهد گرفت. همونطور که در يادداشت قبل هم اشاره کردم، اتحاد احزاب راستی دموکرات مسيحی و سوسيال مسيحی با رنگ مشخصه سياه بيشترين آرا را کسب کردند، ولی برای تشکيل دولت احتياج به کسب اکثريت کرسی‌ها در مجلس فدرال را دارند، بنابراين بايد با احزاب ديگر ائتلاف کنند.

آلمان هم مثل اکثر کشور‌های دموکرات فقط دو حزب قدرتمند چپ و راست داره، ولی برعکس آمريکا معمولاً به تنهايی قادر به تشکيل دولت نيستند و ناگزير به ائتلاف با احزاب کوچک‌ترند. بنابراين هر کدوم از اون‌ها برای خود مؤتلف سنتی دارند که از لحاظ فکری و سياسی تقريباً به هم نزديک هستند. ولی اينبار ترکيب مجلس طوری شکل گرفته که هيچکدام از اين ائتلاف‌ها امکان‌پذير نيست. نمودار زير ترکيب مجلس رو نشون می‌ده.

گزينه‌های ائتلاف برای تشکيل حکومت
ائتلاف چپ‌ها (قرمز-قرمز-سبز): احتمال آن بسيار کمه؛ چون حزب Linke.PDS تصميم نداره در حکومت باشه و می‌خواد نقش اپوزيسيون رو در مجلس ايفا کنه. اگر هم تصميم اونها عوض بشه، اين ائتلاف ضعيف و شکننده خواهد بود؛ چون در آينده اگر تعدادی از نمايندگان اين احزاب تغيير موضع بدند يا مشکلی براشون پيش بياد، تصويب لوايح و طرح‌ها برای اين احزاب مشکل خواهد بود.
ائتلاف چراغ راهنمايی (قرمز-زرد-سبز): اين ائتلاف هم قدرت لازم رو نداره؛ چون يکی از احزاب راستی با دو حزب چپ اختلافات زيادی با هم خواهند داشت و همينطور در مجلس قاطعيت لازم رو ندارند.
ائتلاف جامائيکا (سياه-زرد-سبز): از اونجا که پرچم جامائيکا به رنگ اين احزاب هست، اين اسم انتخاب شده. اين اولين گزينه‌ای بود که خانوم مرکل به عنوان نامزد صدراعظمی بررسی کرد، ولی اختلافات اساسی سبزها با احزاب راستی بسيار بود و عملاً اين ائتلاف با شکست مواجه شد. سبزها بر اساس ايدولوژی‌شون به مسائل زيست‌محيطی اهميت زيادی می‌دند. برچيده شدن تمام نيروگاه‌هايی که سوختشون انرژی هسته‌ای است و جلوگيری از زباله‌سازی و مصرف ظروف يکبار مصرف يکی از اصلی‌ترين خواسته‌های سبزهاست که راست‌ها با اون مخالفند. در زمينه سياست خارجی هم سبزها معتقد به صلح و راه‌های مسالمت‌آميز هستند در صورتيکه راست‌ها دنباله رو سياست‌های آمريکا خواهند بود. پيوستن ترکيه به اتحاديه اروپا هم يکی از اصلی‌ترين اختلافات اين احزاب است بطوريکه راست‌ها مخالف صد در صد اون هستند.

ائتلاف بزرگ: حکومت دو حزب قوی با هم، ضعف‌ها و فوايد زيادی داره. مهمترين فايده اون تشکيل يک دولت قوی هست که می‌تونه به راحتی تمام طرح‌های خودش رو اجرا کنه، ولی در مقابل چون مخالفين اين حکومت قدرت چندانی ندارند؛ می‌تونه باعث خودکامگی دولتمردان بشه. اين مشکل از همين حالا نمود پيدا کرده.
يکی از اصلی‌ترين مشکلات بر سر راه اين ائتلاف تعيين صدراعظم هست. به طوريکه آقای شرودر که در اين انتخابات نسبت به دوره قبل شکست سختی خورده، می‌خواد خودش صدراعظم باشه. نمودار زير درصد افزايش يا کاهش آرا نسبت به دوره قبل انتخابات (سال ۲۰۰۲) رو نشون می‌ده، که نه‌تنها آقای شرودر رأی کمتری نسبت به خانوم مرکل داره، بلکه از محبوبيت او بين طرفدارانش هم بسيار کم‌تر شده.

اين خواسته آقای شرودر بيانگر نکات ظريفی از دموکراسی است که همه مردم آن را پذيرفته‌اند. اول اينکه يک سياستمدار فقط به فکر خدمت به مردم نيست و حزب و مقام برای او مهمتر هستند؛ چون اگر غير اين بود فرقی نمی‌کرد که آقای شرودر صدراعظم باشه يا معاون صدراعظم، مهم اين بود که در حکومت هست و می‌تونه برای مردم طرح‌های خودش رو اجرا کنه، ولی ايشون تنها راه ائتلاف با حزب راستی خانوم مرکل رو داشتن مقام بالاتر می‌دونه. با اينکه از نظر مردم و رأی اون‌ها خانوم مرکل رأی بيشتری آورده. پس الزاماً در يک کشور دموکرات مردم تصميم گيرنده اصلی برای تعيين حکومت و شخص اول اون نيستند و اين کار رو به خود سياستمداران محول می‌کنند.
نکته بعدی نحوه انتخاب نمايندگان و احزاب هست. در زير نقشه آلمان و گزينش نمايندگان از جانب مردم نشان داده شده.

نماينده مناطقی که با سياه مشخص شده‌اند از حزب راست Union هستند و قرمز مربوط به حزب چپ سوسيال دموکرات. در کل آلمان فقط در يکی از مناطق برلين يک نفر از سبز‌ها و در سه منطقه ديگر از شرق برلين، سه نفر از حزب دموکرات سوسياليست (PDS) مستقيم به مجلس راه پيدا کردند.
رأی مردم برای انتخاب حزب هم دقيقاً همينگونه است. بنابراين مردم در آلمان فقط دو گزينه برای حکومت دارند و چند حزب ديگر هيچگاه نتوانستند قدرت بگيرند. با اين تعاريف اگر کسی بخواد با اين سيستم و قانون وارد مجلس بشه اول بايد عضو يک حزب بزرگ باشه (يعنی تابع دستورات اون حزب باشه) و بعد حزب تصميم بگيره که او رو کانديد خودش کنه. در ضمن فقط احزابی می‌تونند در انتخابات شرکت کنند که قانون اساسی آلمان رو پذيرفته باشند.
البته در اين سيستم برخلاف سيستم انتخابات آمريکا راه برای ورود نمايندگان احزاب کوچک به مجلس باز گذاشته شده؛ يعنی اگر حزبی در کل بيشتر از پنج درصد رأی بياره می‌تونه غير مستقيم به مجلس نماينده بفرسته.